Elke twee weken brengen we op de Xylos-blog een scherp en eerlijk overzicht van wat er echt beweegt in de wereld van generatieve AI, met de nodige duiding. De basis blijft het tweewekelijkse LinkedIn-overzicht van Tom Van ’t veld, Learning Innovator bij OASE (powered by Xylos). Tom volgt de AI-ontwikkelingen nauwgezet, en wij vertalen zijn observaties naar wat ze concreet betekenen voor organisaties en de mensen die erin werken. Welkom bij editie zes.
EDITIE 6 • 22 JUNI 2026
Hieronder vijf verhalen uit de voorbije twee weken die voor jouw organisatie het meeste opleveren.
Het Fable-verhaal: een commercieel AI-model dat in één directief uitgeschakeld werd
Op 9 juni lanceerde Anthropic Claude Fable 5, het eerste model in de Mythos-klasse. Drie dagen later schakelde Anthropic beide modellen wereldwijd uit. Het Amerikaanse ministerie van Handel had een directief uitgevaardigd om buitenlanders de toegang te ontzeggen, op basis van exportregels en nationale veiligheid. In een gedeelde cloud is real-time controle op nationaliteit onhaalbaar. Wereldwijde uitschakeling bleek de enige praktische optie.
De aanleiding bleek banaal. Amazon-CEO Andy Jassy had in een gesprek met de Amerikaanse overheid laten vallen dat zijn onderzoekers met Fable informatie hadden bovengehaald. Die informatie zou bruikbaar zijn voor cyberaanvallen. De gevreesde ‘jailbreak’ kwam volgens een betrokken onderzoeker neer op het laten lezen en verbeteren van een stuk code. Iets wat met andere modellen even goed lukt, GPT-5.5 inbegrepen. Securityonderzoekers noemden het verbod ‘gevaarlijk’ en het model ‘geen uniek risico’.
Voor Europa kwam de discussie over technologische soevereiniteit meteen weer bovenaan op de agenda. Frankrijk pleitte luidop voor Mistral. De Europese Commissie bekijkt de praktische gevolgen. Anthropic past zijn privacybeleid aan zodat Amerikaanse burgers via een identiteitscheck (vanaf 8 juli) opnieuw toegang krijgen. Voor zakelijke gebruikers buiten de VS biedt dat weinig perspectief.
Voor Belgische organisaties zit hier een principe dat zwaarder weegt dan het concrete model. Een buitenlandse overheid kan met één directief een commercieel AI-model voor honderden miljoenen gebruikers uitzetten. Dat raakt de continuïteit van elke organisatie die kritieke workflows op één AI-leverancier bouwt. De juiste reflex is vendor lock-in actief vermijden. Bouw je AI-stack flexibel genoeg om op een ander model over te schakelen wanneer dat nodig is. Hou kritieke processen rond een doordachte mix van leveranciers, met een duidelijk migratiepad als één leverancier wegvalt.
Copilot Cowork is algemeen beschikbaar, en de rekening wordt variabel
Microsoft maakte op 16 juni Copilot Cowork algemeen beschikbaar. Cowork is de agentische laag van Copilot. Het voert complexe, langlopende taken zelfstandig uit in plaats van enkel een suggestie te geven. In de Microsoft 365 Copilot-app verscheen een nieuwe knop om van chat naar de Cowork-modus over te schakelen. Wie nog geen licentie heeft, krijgt een ‘Request Access’-knop te zien.
Een belangrijk detail voor Europese organisaties: Cowork draait momenteel op Anthropic-modellen. Die gegevens worden buiten de EU verwerkt. Binnenkort komen GPT-modellen erbij (nu al te testen in het Frontier-programma), en die zouden binnen de EU draaien. Microsoft kondigt daarnaast een eigen, goedkoper model ‘Cowork 1’ aan voor de standaardtaken.
De grootste verandering zit in het kostenmodel. Cowork zit niet in de gewone Copilot-licentie, je betaalt het apart via Copilot Credits. Elke taak wordt afgerekend op vier factoren: het gekozen model, de opgehaalde context, het aantal aangesproken tools en de looptijd. Microsoft deelt taken op in lichte, gemiddelde en zware categorieën. Een lichte taak kost ongeveer 1 tot 3 dollar, bijvoorbeeld een korte samenvatting. Een zware taak loopt op tot 7 dollar of meer, denk aan het vergelijken van duizenden bestanden tussen twee productversies. Pay-as-you-go en een vooraf vastgelegd P3-volume met korting zijn beide mogelijk.
Voor IT-verantwoordelijken en CFO’s verandert hier iets fundamenteels in de manier waarop je AI budgetteert. Een variabele kostenstructuur vraagt om monitoring en duidelijke afspraken die je bij vaste maandlicenties niet nodig had. Welke teams of rollen mogen agent-taken triggeren? Welke types taken zet je effectief in Cowork in plaats van klassieke Copilot? Een gestructureerde uitrol op enkele use cases maakt de meerwaarde tastbaar, zonder dat de rekening uitloopt.
Variabele AI-kosten worden mainstream
Het kostenmodel van Cowork past in een bredere beweging. Uber legde recent een limiet op van 1.500 dollar per maand per medewerker voor AI-gebruik. Het intern uitgegroeide ’tokenmaxxen’ (zoveel mogelijk tokens verbranden, soms met interne ranglijsten) botst op de realiteit van de tokenrekeningen. OpenAI zou in 2025 een verlies van 38,5 miljard dollar hebben geboekt, bijna acht keer zoveel als het jaar ervoor. Anthropic zette op de valreep een geplande factuurverhoging voor zijn Claude Agent SDK op pauze. De druk komt van prijsverlagingen door OpenAI en een geplande beursgang.
De boodschap voor Belgische organisaties is dat AI-kosten minder voorspelbaar worden dan een klassieke softwarelicentie. Een doordachte aanpak houdt het beheersbaar. Werk per team of per use case met een vast AI-budget en monitor het verbruik wekelijks. Evalueer per kwartaal of de meerwaarde overeenstemt met de kosten. Test zwaardere agent-taken eerst op kleine schaal voor je breder uitrolt. Een gestructureerde governance rond AI-budgetten is intussen evenzeer onderdeel van de digitale werkplek als de licentiekeuze zelf.
Schaduw-AI en AI-vergiftiging: twee risico’s die elkaar versterken
De Europese privacytoezichthouder waarschuwt voor schaduw-AI: medewerkers die op eigen initiatief AI-tools gebruiken en daarmee onbedoeld bedrijfsdata laten weglekken. Het probleem groeit naarmate consumententools toegankelijker worden en handiger lijken dan de officieel goedgekeurde alternatieven binnen de organisatie.
In dezelfde week bleek dat ChatGPT in zijn shoppingresultaten nepwinkels aanbeveelt die het op betalingsgegevens gemunt hebben. De oorzaak is wat onderzoekers AI-vergiftiging noemen: kwaadwillende actoren manipuleren de bronnen waar AI-modellen op trainen of mee zoeken, zodat schadelijke resultaten in officiële antwoorden terechtkomen.
Twee risico’s die in elkaar grijpen. Schaduw-AI zorgt ervoor dat data onbeheerst de organisatie verlaten, AI-vergiftiging zorgt ervoor dat onbetrouwbare antwoorden de organisatie binnenkomen. Een werkbaar antwoord combineert technologie en awareness. Zorg voor heldere AI-richtlijnen die medewerkers houvast geven. Faciliteer een officieel ondersteund AI-platform zodat de behoefte aan schaduw-tools wegvalt. En investeer in een doorlopend trainingstraject zodat mensen weten waar de grens ligt voor wat je aan een AI-assistent kunt toevertrouwen. Onze cybersecurity- en learningteams werken vaak samen op dat snijvlak.
AI in het onderwijs: Vlaanderen kiest voor een routekaart
Noorwegen werd onlangs het eerste Europese land dat generatieve AI grotendeels uit de basisschool weert. De vrees: kinderen slaan cruciale leerstappen over en ontwikkelen hun kritisch denkvermogen onvoldoende. Vlaanderen kiest een andere weg. Minister Demir maakt 10 miljoen euro vrij voor een AI-routekaart voor het onderwijs. Verantwoord gebruik en menselijk toezicht staan daarin centraal.
Een beslissing met impact buiten de schoolmuren. Wie de komende jaren de werkvloer instroomt, brengt de AI-gewoontes mee die nu op de schoolbanken gevormd worden. Voor organisaties houdt dat een dubbele opdracht in. Aan de instroomkant kunnen werkgevers het Vlaamse traject ondersteunen door samen te werken met onderwijspartners. Aan de interne kant blijft AI-geletterdheid een basisvaardigheid die op elk niveau van de organisatie onderhouden moet worden. Dat sluit aan op wat Tom en zijn collega’s bij OASE en Xylos Learning dagelijks bouwen. Leerprogramma’s die mensen leren prompten, beoordelen en kritisch lezen, en die meegroeien met de tooling die binnenkomt.
Over twee weken zijn we terug met de volgende editie.
Over Tom Van ’t veld
Tom werkt al jaren voor Xylos, waar hij begon als Microsoft Office-trainer en uitgroeide tot de drijvende kracht achter vernieuwende leerconcepten. Hij ligt mee aan de basis van OASE, het online leerplatform van Xylos, en van PlayForward, het nieuwe gamified learning brand van Xylos. Daarnaast ontwikkelde hij onder meer het Digital Coach-concept, een Microsoft Teams Escape Room-app en de mAindset-game waarmee medewerkers op een speelse manier leren prompten met AI. Als Learning Innovator richt hij zijn blik de voorbije jaren steeds meer op wat AI betekent voor de manier waarop we leren en werken. Reageren of doorpraten? Vind hem op LinkedIn.
